|
|
 | ||
| |
Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı TÜSTAV, 1992 yılında kuruldu. Kuruluş kararı Türkiye İşçi Partisi ile Türkiye Komünist Partisi’nin birleşmesiyle oluşan Türkiye Birleşik Komünist Partisi’nin I. Olağan Büyük Kongresi’nde alınan karar çerçevesinde TBKP Genel Yönetim Kurulu’nun çalışmalarıyla biçimlendi. Nabi Yağcı, Ahmet Kardam ve Abdurrahman Atalay Vakıf kurucuları oldular.
Vakfın ilk dönem çalışmaları esas itibariyle;
Türkiye Komünist Partisi’nin Komintern arşivindeki belgelerine ulaşmak.
Türkiye Komünist Partisi’nin Duisburg arşivi adı verilen arşivlerinin ve TKP yayın ve kütüphanesinin koruma altına alınmasını sağlamak,
Türkiye Birleşik Komünist Partisi’yle ilgili olarak basında çıkmış yayınları derlemek,
olarak özetlenebilir.
Bu bağlamda Uluslar arası Sosyal Tarih Enstitüsü (Hollanda) ile yapılan bir işbirliği anlaşması çerçevesinde;
Komintern belgeleri içinden Türkiye komünist hareketiyle ilgili olanlar ve o anda ulaşılabilenlerin mikrofilmleri alındı. 37 bin dolayındaki mikrofilm çekildi, dökümü çıkartıldı. Bu mikrofilmlerin bir kopyası Türkiye’ye getirildi ve bu vesileyle 10-11 Mart 1995’te Tarihe Yeniden Bakış ve/veya Tarihin Kaynakları adlı bir uluslar arası sempozyum düzenlendi. Bu sempozyuma sunulan tebliğler kitaplaştırıldı. Vakfımızda Komintern arşivi olarak adlandırdığımız bu arşiv 1999 sonlarında dijital ortama aktarıldı ve tek bir bilgisayar üzerinde araştırmacıların kullanımına sunuldu. Ayrıca bu arşivde yer alan belgelerden kimilerinin eski Türkçe’den yeni Türkçe’ye çevrim yazılarına (transkripsiyonlarına) veya yabancı dillerden Türkçe’ye çevirilerine başlandı. Üzerindeki çalışmalar tamamlanan kimi belgeler TÜSTAV Yayınları arasından kitaplaştırıldı.
Duisburg arşivi Hollanda’ya taşındı, 25 raf metrelik bu belgeler tasnif edildi, ana dökümü çıkartılarak yayımlandı. Bu arşivlerde yer alan TKP’nin Sesi radyosunun yayın programlarının fotokopileri çekilerek 2004 Temmuzu’nda Türkiye’ye getirildi.
Türkiye Birleşik Komünist Partisi’yle ilgili basın kupürleri 25 cilt halinde fotokopiyle çoğaltılarak ciltlendi, araştırmacıların hizmetine sunuldu. Türkiye Birleşik Komünist Partisi’nin Türkiye’de yürüttüğü faaliyetlerle ilgili arşiv belgeleri toplandı ve halen tasnif çalışmaları yürütülmektedir.
1998 Ocağı’nda Vakıf Yönetim Kurulu, “Bu Tarih Benim de Tarihimdir” diyen herkesi Vakıf çalışmalarına kurucu unsur olarak katılmaya çağırdı. Bu Çağrı doğrultusunda yürütülen çalışmalar boyunca dün bu tarihin öznesi olmuş değişik çevre ve kişiler Vakıf çalışmalarına katıldılar ve 1998 Aralığı’nda yapılan Genel Kurul’da yeni bir Mütevelli Heyeti ve Yönetim Kurulu göreve başladı, bugün geçerli olan Vakıf Senedi değişiklikleri yapıldı.
Yeni dönemde Vakıf çalışmaları giderek Türkiye işçi ve sol hareketini kucaklamaya dönük bir yoğunluk kazandı. Bir yandan TKP, TİP ve TBKP ile ilgili belgelerin toplanması sürdürülürken diğer yandan, diğer siyasi ve sendikal hareketlerin belgelerinin koruma altına alınması, düzenlenmesi ve araştırmacıların hizmetine sunulması hedefi öne kondu.
TÜSTAV ülkemiz işçi ve sol hareketi tarafından büyük önem taşıyan siyasal davaların dosyalarının toparlanmasına özel bir özen göstermektedir. İzmir’den Ege yöresi ağırlıklı bir grup dava dosyasının ardından 1971 12 Mart ve 1980 12 Eylül dönemi dava dosyalarının merkezi olarak bulunduğu Birlik Avukatlık Bürosu’nun dava dosyaları arşivimize bağışlandı. Bu dosyaların tasnifi 2004 yılının ilk yarısında tamamlandı.
Yine aynı şekilde ülkemiz siyasal tarihine Susurluk Olayı diye geçen kazanın ardından başlatılan “Sürekli Aydınlık için 1 Dakika Karanlık” eylemiyle ilgili yazılı ve görsel-işitsel basında yer alan belgelerin de içinde bulunduğu arşiv, kampanyayı yürüten girişim tarafından Vakfımıza bağışlandı.
Bu arada Birleşik Metal İş Sendikası’nın devraldığı Türkiye Maden-İş Sendikası’nın arşiv belgeleri, bu arada MESS grevleriyle ilgili geniş karaların da içinde yer aldığı karar defterleri, Vakfımız tarafından tasnif edildi, bir kopyası çıkartıldı.
Tüm bunlar TÜSTAV’ın gitgide ülkemiz işçi ve sol hareketi arşivlerinin toplandığı, düzenlendiği ve araştırmacıların hizmetine sunulduğu bir merkez haline gelmekte olduğuna tanıklık etmektedir.
TÜSTAV bu süreçte Türkiye işçi ve sol hareketiyle ilgili olarak yurtdışında bulunan arşivlerde de çalışmalar yürüttü. TÜSTAV arşivlerinin önemli bir bölümünü oluşturan Moskova arşivleriyle ilgili girişimler 2004 yılı ikinci yarısından itibaren yoğunlaştırılacak. Bu, duvarlar yıkılırken Leipzig’de bulunan ve yakın dönem TKP çalışmalarıyla ilgili belgeleri içeren arşivdir. Bulgaristan devlet arşivlerinde Ekim 2000’de başlayan çalışmalar Eylül 2002’de tamamlandı, 1000 sayfayı aşkın belgenin fotokopisi TÜSTAV arşivlerine intikal ettirildi.
TÜSTAV ayrıca Türkiye’de koleksiyonları artık zor bulunan, legal veya illegal yayımlanmış değişik dergileri CD’ler halinde araştırmacıların ve ilgilenenlerin kullanımına sundu. Halen 1962-1963 yıllarında TİP tarafından yayımlanmış Sosyal Adalet dergisi, TKP MK Merkez organı Atılım, TİP ve TKP MK’lerinin ortak yayını Yeni Yol ve TBKP’nin legal yayını Adımlar dergileri CD olarak hazırlandı.
TÜSTAV bu arada yayın faaliyeti de başlattı ve her ay bir kitap temposuyla bu faaliyet 2. Yılını geride bıraktı. TÜSTAV yayınları olarak, ülkemiz işçi ve sol hareketi tarihini ilgilendiren belge, anı ve araştırmaları tarihseverlere ulaştırarak ülkemizin aydınlık geleceğine katkıda bulunmayı umuyoruz. Açıktır ki TÜSTAV bugüne dek çalışmalarında benimsemiş olduğu bu tarihin “olduğu gibi ” yansıtılması anlayışını, TÜSTAV Yayınları’nda da sürdürecektir. Buna uygun olarak, yayımladığı belge, anı ve araştırmalardaki tez, görüş ve yaklaşımlar konusunda, bir kurum olarak taraf olmamaya özen gösterecektir. Nitekim aynı tarihsel döneme ilişkin olabildiğince farklı tarafların görüşlerini yansıtan belge, anı ve araştırmalara yayınlarında yer vermeye çalışacaktır.
TÜSTAV Türkiye işçi ve sol hareketi açısından yurtdışında bulunan arşivlere büyük değer biçmektedir. 1960’ların başından itibaren Avrupa’nın değişik ülkelerine başlamış olan işçi göçü, burada 1940’ların sonundan itibaren bulunan siyasal göçmenlerle birlikte Türkiye işçi ve sol hareket tarihinin önemli bir bileşenini oluşturmaktadır. TÜSTAV bu çalışmalara ilişkin arşiv belgesi ve dokümantasyonların toplanması, düzenlenmesi ve araştırmacıların ve ilgilenenlerin kullanımına sunulması hedefini de önüne koymuştur.
TÜSTAV 1 Mayıs 2004 tarihinden itibaren Taksim Feridiye Caddesi No: 20’deki 5 katlı yeni binasında arşiv ve dokümantasyonlarını dumana duyarlı yangın söndürme sistemleriyle donatılmış, sürekli klimatizasyona sahip özel odalarda koruyabilir hale gelmiştir.
|
|
|
|
|
